WSTĘP

Używanie różnego rodzaju środków odurzających, toksycznych,
szkodliwych dla organizmu nie jest zjawiskiem zupełnie nowym. Znane było już w
starożytności. Obecnie zmieniły się jednak środowiskowe i kulturowe uwarunkowania
związane z produkcją, przemytem, handlem, sposobem zażywania i motywacją
przyjmowania środków.

Nielegalne środki psychotropowe są często stosowane w ten
sam sposób i z tych samych powodów, co alkohol i leki przepisywane przez
lekarzy. Pod tym względem, jak i pod wieloma innymi, istnieje o wiele mniej
różnic pomiędzy heroiną, valium i alkoholem niż nam się wydaje. Jednym z
głównych powodów, dla których ludzie stosują środki odrzucające w coraz
większych ilościach, prowadzących do uzależnienia, jest łatwość, z jaką można
je stosować do przynoszenia ulgi psychicznej (...).

Alkohol jest łatwo dostępny, społecznie akceptowany i
rozwiązuje on tyle dylematów młodzieży, nieśmiałość, brak poczucia
bezpieczeństwa, uczucie nieporadności towarzyskiej wszystkie znikają po kilku
zaledwie kieliszkach. Łatwo jest odprężyć się, mówić swobodnie i w zaufaniu,
czuć się ekstrawertycznie i towarzysko po kilku drinkach.[1]

W historii narkotyków niewiele było środków, którymi
odurzano się lub, które służyły jako używki toksyczne. Prawdopodobnie
najstarszymi znanymi narkotykami są opium, marihuana i kokaina. Później używano
alkoholu i tytoniu, które były i pozostały ulubionymi często tolerowanymi
narkotykami wielu krajów, zwłaszcza europejskich.

Na temat: „Alkohol i narkotyki w życiu młodzieży”
zdecydowałam się, ponieważ zauważyłam, że zarówno alkohol jak i narkotyki są
obecne w życiu młodzieży akademickiej, w związku, z czym warto przyjrzeć się
bliżej, jaki obszar to zjawisko zakreśla.

1. Problemy
badawcze pracy i hipotezy

Podstawowym warunkiem podejmowania wszelkich badań
naukowych jest uświadomienie sobie problemów, a często także i hipotez
roboczych, określających w sposób możliwie precyzyjny cel i zakres planowanych
przedsięwzięć badawczych. Bez wyraźnie sformułowanych problemów i hipotez
trudno byłoby dokonać większego postępu lub nowych odkryć w dziedzinie
interesujących nas faktów i zjawisk.[2]

Problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół
pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.

J. Pieter problem badawczy traktuje jako swoiste pytanie,
określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy (pewnego braku dotychczasowego
wiedzy) oraz cel i granicę pracy naukowej.

Formułowanie problemów badawczych to z pozoru prosty zabieg
werbalny, polegający na precyzyjnym rozbiciu tematu na pytania i problemy.
Zabieg ten musi jednak spełniać kilka warunków, jeśli chcemy, aby był
prawidłowy. Otóż sformułowane problemy muszą wyczerpywać zakres naszej
niewiedzy, zawarty w temacie badań. Tak, więc problemy w sposób znacznie
bardziej precyzyjny określają teren badawczych poszukiwań. Drugim warunkiem
poprawności sformułowanych przez nas problemów, jest konieczność zawarcia w
nich wszystkich generalnych zależności między zmiennymi. Dzięki temu dość
ściśle będziemy mieć wyznaczony zakres badanych zjawisk (...). Trzecim
warunkiem poprawności problemu badawczego jest jego rozstrzygalność empiryczna
oraz wartość praktyczna. W fazie koncepcji nie można niestety zdobyć całkowitej
pewności, czy problem posiada te dwa istotne walory.[3]

Podstawowe problemy badawcze pracy są następujące:

1. Jakie względy inspirują studentów do
sięgania po alkohol i narkotyki?

2. Jaka jest częstotliwość spożywania napojów
alkoholowych i narkotyków przez studentów?

3. Większym problemem jest alkoholizm czy
narkomania?

4. Możemy mówić o problemie uzależnień
alkoholowych lub narkotykowych wśród studentów, czy też problem taki nie
istnieje?

Sformułowane problemy skłaniają do
przyjęcia określonych hipotez. Stanowią one stwierdzenia, co, do których
istnieje pewne prawdopodobieństwo, że są właściwym rozwiązaniem sformułowanych
poprzednio problemów badawczych.

Inaczej wyrażając się można powiedzieć, że
hipotezy robocze są oczekiwanymi przez badacza wynikami planowanych badań.

Według W. Zaczyńskiego hipoteza jest
pierwszym i koniecznym elementem naukowego badania jakiegokolwiek wycinka
rzeczywistości. Naukowe poznanie rzeczywistości podejmujemy bowiem po to, by
wytłumaczyć w sposób bezsporny źródła pojawiania się nowych, dotąd nie
obserwowanych zdarzeń, lub po to, by powszechnie znane jednostkowe fakty
jednoznacznie określić przez wskazanie ich pełnego uwarunkowania.[4]

Hipotezy buduje się wierząc, że w naturze
panuje pewien ład, w przekonaniu o uniwersalności związku przyczynowo –
skutkowego. Zbudowanie hipotez jest zabiegiem polegającym na zbudowaniu
domniemanej teorii dotyczącej natury zjawiska, powiązań między jego elementem,
jego wielkości i proporcji itp. Posługiwać się możemy dwoma rodzajami hipotez w
zależności od stopnia ich ogólności:

- Hipotezy
proste – wyprowadzone z uogólnień prostych obserwacji.

- Hipotezy
złożone – zakładające istnienie powiązań między zdarzeniami lub nawet
skomplikowanych łańcuchów przyczyn i skutków.

W posługiwaniu
się hipotezami obowiązuje ostrożność. Nie wolno nam faktów dobierać lub
odrzucać w zależności od ich „przylegania” do prawdopodobieństw zawartych w
hipotezach.[5]

Zakładam
następujące hipotezy:

1. Inspiracją
do sięgania po alkohol przez studentów jest chęć dobrej zabawy, zaś po
narkotyki – ciekawość.

2. Częstotliwość
spożywania napojów alkoholowych i narkotyków jest uwarunkowana subiektywnie i
sytuacyjnie.

3. Większym
problemem jest spożywanie alkoholu niż narkomania.

4. Uzależnienia
to tylko pojedyncze przypadki spośród większości, która w pełni kontroluje
ilość i częstotliwość konsumpcji.

2. Dobór
metody, techniki i narzędzia badawczego

Odpowiednio dobrane lub samodzielne skonstruowane metody
badawcze są i pozostaną zawsze tylko określonymi narzędziami badań. Skuteczność
ich zależy nie tylko od przysługującej im obiektywności, rzetelności i
trafności. Cechy te określają ich jakość wyłącznie jako narzędzi badawczych,
nie gwarantują zaś w sposób automatyczny skutecznego ich zastosowania.
Skuteczność badań zależy w dużym stopniu także od samego sposobu posługiwania
się dobranymi lub skonstruowanymi uprzednio metodami badawczymi.

Według A. Kamińskiego przez metodę badań rozumieć będziemy
zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych
obejmujących najogólniej całość postępowania zmierzającego do rozwiązania
określonego problemu naukowego.[6]

Potrzeba ukazania czy zjawisko alkoholizmu i narkomanii
wśród studentów występuje i jaki obszar zakreśla, skłoniła do zastosowania
takiej metody badawczej, która byłaby możliwie adekwatna do ukazania tego
zjawiska społecznego, co stanowi cel pracy.

Za metodę najodpowiedniejszą uznałam metodę sondażu diagnostycznego.

Metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia
wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk
społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i
kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach
instytucjonalnie nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w
oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której
badane zjawisko występuje.[7]

Stosowane do wybranej metody badawczej za najistotniejszą
technikę zbierania materiału empirycznego uznałam ankietę. S. Skorny mówi, że
technika to zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą.

Ankieta jest techniką gromadzenia informacji polegającą na
wypełnieniu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy
na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności
ankietera.

Pytania ankiety są zawsze konkretne, ściśle i
jednoproblemowe. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną
kafeterię, czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi.

Do wybranej techniki badawczej, a mianowicie ankiety
zastosowałam adekwatne do niej narzędzie badawcze, jakim jest kwestionariusz
ankiety.

Narzędzie badań według Z. Skornego to środek pomocniczy
wykorzystywany przy gromadzeniu materiałów empirycznych przydatnych przy
rozwiązywaniu podjętego problemu badań.[8]

Kwestionariusz ankiety został opatrzony w metryczkę oraz
instrukcję dla respondentów. Zawarte w nim pytania sformułowano w sposób jasny
i konkretny, zaopatrzono je w kafeterię zamkniętą, – czyli ograniczony zestaw
możliwych odpowiedzi, spośród których respondenci mogli wybrać wśród
możliwości, jakie daje sformułowany zestaw i kafeterię półotwartą, - czyli
zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi, które zawierają jeden punkt oznaczony
słowem „inne”, pozwalający na reprezentowanie swej odpowiedzi, jeśli nie mieści
się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu.

Kwestionariusz ankiety był anonimowy. Składał się z 10
pytań i dotyczył zjawiska alkoholizmu i narkomanii wśród studentów.

3. Charakterystyka
środowiska badań własnych oraz przebieg i organizacja badań

Badania przeprowadzono na studentach Uniwersytetu
Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Utworzono ją z Wyższej Szkoły Pedagogicznej
i Akademii Rolniczo-Technicznej. Uniwersytet istnieje z dniem 1 września 1999
roku. Badaniami objęłam studentów mieszkających w akademiku. Ogółem 100 osób w
tym 52 dziewczęta i 48 chłopców.

W badanej grupie przeważali studenci pochodzenia
robotniczego w liczbie 48 osób, 42 studentów było pochodzenia inteligenckiego,
a 10 pochodzenia chłopskiego.

Zastosowany kwestionariusz pozwolił na dokonanie
charakterystyki badanej populacji:

Ø wiek

Ø płeć

Ø rok
studiów

Ø pochodzenie społeczne.

Tabela nr 1

Struktura
wiekowa

Źródło: badania
własne

Z zestawienia wynika, że największą grupę stanowili
studenci w wieku 21 lat – 22 osoby (22%).

Tabela nr 2

Płeć

Źródło: badania własne

Kwestionariusz wypełniło 48 studentów
(48%) i 52 studentki (52%).

Tabela nr 3

Lata
studiów badanej młodzieży

Źródło: badania własne

Z zestawienia wynika, że najliczniejszą
grupę w badaniach stanowili studenci IV roku – 32 osoby (32%).

Tabela nr 4

Pochodzenie
społeczne

Źródła: badania własne

Zestawienie informuje, że największą grupą
byli studenci pochodzenia robotniczego – 48 (48%).

Przypisy:

1. M. Gossop: Narkomania mity i fakty,
Warszawa 1993r., s. 67

2. M. Łobocki: Metody badań pedagogicznych,
Warszawa 1982r., s. 55

3. T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych,
Warszawa 1998r., s. 24

4. W. Zaczyński: Praca badawcza nauczyciela,
Warszawa 1985r., s. 61

5. T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych,
Warszawa 1998r., s. 28

6. A. Kamiński: Metoda, technika, procedura
badawcza w pedagogice empirycznej, „Studia Pedagogiczne”, t. XIX, Wrocław
1970r., s. 37

7. T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych,
Warszawa 1998r., s. 51

8. Z. Skorny: Prace magisterskie z
psychologii i pedagogiki, Warszawa 1984r., s. 95

Bibliografia:

M. Gossop:
Narkomania mity i fakty, Warszawa 1993.

A. Kamiński:
Metoda, technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej, „Studia
Pedagogiczne”, t. XIX, Wrocław 1970.

M. Łobocki:
Metody badań pedagogicznych, Warszawa1982.

T. Pilch: Zasady
badań pedagogicznych, Warszawa 1998.

Z. Skorny: Prace
magisterskie z psychologii i pedagogiki, Warszawa 1984.

W. Zaczyński:
Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1985.