„Wpływ terapii zajęciowej na rozwój dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo”

Posted by nauka on wt., 04/08/2008 - 16:09

  1. Przedmiot i cele badań.

Przedmiotem
badań pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma działalność pedagogiczna, a
więc procesy wychowawcze i procesy nauczania, samowychowania i uczenia się, ich
cele, treść, przebieg, metody, środki i organizacja. Efektywność działań
naukowych, ich wartość poznawcza i realny wpływ na rozwój nauki zależnej od
różnorodnych czynników. Wśród nich podstawowe znaczenia mają twórcze koncepcje,
pomysły, nowe problemy jak i adekwatne w stosunku do nich metody i narzędzia
badawcze[1].

Przedmiotem
tej pracy jest:

Wpływ terapii zajęciowej na usprawnianie dzieci i młodzieży
upośledzonej w Domu Pomocy Społecznej w Mnichowie.

„Każde badanie służy do realizacji celu,
celem jest wzbogacenie wiedzy w osobach, zjawiskach będące przedmiotem badań”[2].

Celem
przeprowadzonych badań było określenie:
wpływu stosowanych zajęć przez
opiekunów i terapeutów w Domu Pomocy Społecznej w Mnichowie na usprawnienie
osób upośledzonych umysłowo.

Cel
poznawczy to:

Poznanie wpływu terapii na usprawnianie
dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo.

Temat ten podjęłam ze względu na własne
zainteresowania, które dotyczą osób upośledzonych umysłowo i pomocy środowiska
tym osobom.

Zainteresowania te wynikały głównie z
wielu codziennych obserwacji. Ponadto przeczytana literatura sprawiła, że
zainteresowałam się placówkami zapewniającymi ludziom upośledzonym umysłowo
opiekę całodobową.

  1. Problem i hipotezy badawcze.

Badania naukowe
rozpoczyna się od sformułowania problemu badawczego. W literaturze z zakresu
metodologii spotykamy najczęściej problemu badawczego jako pytania lub zbioru
pytań[3].

S. Nowak
stwierdza, że problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań na
które odpowiedzi ma dostarczyć badanie[4].

Sformułowany
problem badawczy zawiera się w następującym pytaniu:

Jaki jest wpływ
terapii zajęciowej na usprawnianie osób upośledzonych umysłowo?

W
celu dokładniejszego rozwiązania problemu głównego możemy postawić problemy
szczegółowe. Sformułowanie i weryfikacja hipotez wyjaśniających problemy
szczegółowe pozwala na pełniejszą odpowiedź na pytanie zawarte w problemie
głównym.

Problemy
szczegółowe:

„Czy i w jakim stopniu zajęcia w zakresie:

q gospodarstwa domowego,

q przysposobienia do
pracy,

q ekspresji twórczej;
plastyki, muzyki,

q środowiska

wpływają na usprawnianie osób upośledzonych umysłowo?”

Uzyskanie
odpowiedzi na wyżej wymienione problemy szczegółowe pozwali wyjaśnić problem
główny.

Pierwszą odpowiedzią na pytanie zawarte w problemie
badawczym jest hipoteza robocza.

Hipoteza jest zakładaniem stosunków powszechnych oraz
koniecznych –tam gdzie dane zmysłowe dostarczają bezpośredniej podstawy jedynie
do zarejestrowania tego, że pewne zjawiska następowały po sobie w
dotychczasowym doświadczeniu[5].

Przyjęłam
następującą hipotezę główną:

Terapia zajęciowa wpływa modyfikująco na usprawnianie osób
upośledzonych umysłowo.

Działania terapeutyczne usprawniają osoby upośledzone
umysłowo w zakresie:

q rozwoju fizycznego,
tj. poprawia sprawności ruchowe, uzyskanie niezależności w zaspokajaniu
podstawowych potrzeb (ubieranie się, mycie, przygotowywanie posiłków, itd.),

q rozwoju emocjonalnego
–kształtowanie samokontroli w sytuacjach pracy i zabawy,

q rozwoju społecznego
–kształtowanie celowego i skutecznego komunikowania się i odnoszenie się w
sposób prawidłowy do innych ludzi,

q rozwoju
intelektualnego –kształtowanie sprawności umożliwiających pożyteczną pracę,
umiejętności związanych z samoobsługą, gospodarowaniem pieniędzmi i budżetem,
gotowaniem i zajęciami intelektualnymi oraz korzystaniem z instytucji
społecznych.

3. Zmienne i wskaźniki.

Według
J. Brzezińskiego „zmienna, która jest przedmiotem naszego badania, której
związki z innymi chcemy określić, nosi nazwę zmiennej zależnej.

Natomiast zmienne, od których ona zależy, które na nią
oddziaływają, noszą nazwę zmiennych niezależnych.

Zmienna pośrednicząca to: zmienna, której każdy czynnik
wpływający pośredni na zależność rezultatu końcowego (np.: eksperymentu) od
jego warunków, tj. na zależność zmiennej zależnej od zmiennych niezależnych” [6].

ZMIENNA
NIEZALEŻNA tej pracy to:
uczestnictwo
dzieci i młodzieży upośledzone umysłowo w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

ZMIENNA ZALEŻNA –skutki uczestnictwa dzieci i młodzieży upośledzone
umysłowo w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

Według
S. Nowaka „wskaźniki to pewna cecha, zdarzenie lub zjawiska, jakie nas
interesuje”[7].

WSKAŹNIKI do zmiennej zależnej: stopień usprawniania w zakresie
rozwoju fizycznego, emocjonalnego, społecznego intelektualnego.

4. Metoda, techniki i
narzędzia badawcze.

W celu dokonania rzetelnej i obiektywnej analizy zdarzeń
wykorzystano naukową metodę badań.

Przez metodę badań rozumieć będziemy „...zespół
teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych,
obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzających do
rozwiązania określonego problemu naukowego...”[8].

Przyjęto
za T. Pilchem, że istnieją cztery podstawowe metody badań pedagogicznych:

a) eksperyment
pedagogiczny,

b) monografia
pedagogiczna,

c) metoda indywidualnych
przypadków,

d) metoda sondażu
diagnostycznego[9].

Podstawową metodą badawczą
stosowaną w przeprowadzonych badaniach jest sondaż diagnostyczny.

Metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia
wiedzy o przedmiotach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk
społecznych, opiniach i poglądach, wybranych zbiorowości, nasilaniu sił i
kierunkowości rozwoju określonych zjawisk, o wszelkich innych zjawiskach
instytucjonalnie nie zlokalizowanych, posiadających znaczenie wychowawcze, w
oparciu o specjalnie dobrana grupę reprezentującą populacje generalną w której
badane zjawisko występuje[10].

Dla sondażu diagnostycznego przedmiotu badań jest określone
zjawisko społeczne.

Obejmują „...wszelkiego typu zjawiska społeczne o znaczeniu
istotnym dla wychowania, ponadto stany świadomości społecznej, opinii i
poglądów określonych zbiorowości, narastania badanych zjawisk, ich tendencji i
nasilania..”[11]

W podjętych badaniach zastosowano kilka wzajemnie
uzupełniających się technik. Technika badawcza -to przede wszystkim zbieranie
materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach, weryfikowanych w
badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor
użyteczności miedzy dyscyplinarnej[12].

W uzupełnieniu wyżej opisanej metody zastosowałam kilka
technik badawczych jak: obserwacja, badanie dokumentów, wywiad.

Na podstawie obserwacji oraz analizy dokumentów w
Warsztatach Terapii Zajęciowej w Mnichowie poznałam skuteczność i rolę terapii
w usprawnianiu osób upośledzonych umysłowo.

Obserwacja jest czynnością badawczą polegającą na
gromadzeniu danych drogą spostrzeżeń.

Przez analizę dokumentów rozumie się metodę lub technikę
badawczą, polegającą na opisie i interpretacji konkretnych dokonań w procesie
uczenia się, pracy produkcyjnej, zabawy lub innego rodzaju działalności,
zakończonych bardziej lub mniej gotowym produktem[13].

Dokumentem, jak twierdzi W. Zaczyński „jest każda rzecz
mogąca stanowić źródło informacji, na podstawie której można wydawać
uzasadnione sądy o przedmiotach, ludziach i procesach”[14].

Do badanych dokumentów należą (dokumenty znajdujące się w
Domu Pomocy):

1. Akta osobowe 30
pensjonariuszy, które zawierają:

q orzeczenie lekarskie
uczestnika terapii,

q historię choroby,

q kartę obserwacyjną
uczestnika terapii,

q zlecenie psychiatry,
rehabilitanta, psychologa,

q kartę logopedyczną,

q plan pracy dla
uczestnika terapii,

q podanie rodziców,
zgoda na umieszczenie dziecka w Domu Pomocy i Warsztatach Terapii Zajęciowej.

2. Roczny plan pracy
dydaktyczno –wychowawczej Domu Pomocy.

3. Dziennik zajęć
terapeutycznych.

4. Projekt organizacyjny
Domu Pomocy.

5. Kronika Placówki.

Wywiad jest metodą zdobywania informacji przez bezpośrednie
stawianie pytań tym wybranym osobom, które mogą udzielić pewnej sumy wiadomości[15]..

Celem wywiadu było ustalenie jak rozumieją doznania
psychiczne uczestnicy i opiekunowie oraz jak Warsztaty zmodyfikowały w
subiektywnej ocenie uczestników i ich opiekunów.

Zastosowanie metody sondażu diagnostycznego oraz technik
uzupełniających pozwoli na zebranie bogatego materiału badawczego, który
odpowiednio usystematyzowany pomoże odpowiedzieć na pytanie zawarte w problemie
głównym. Materiał, dzięki różnorodności zastosowanych technik będzie
charakteryzował się rzetelnością i bogactwem informacji dotyczących
usprawniania osób upośledzonych umysłowo.

„Narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji
wybranej techniki badań”[16]..

W pracy zastosowałam kwestionariusz wywiadu „Jest
podstawowym narzędziem badawczym stosowanym w badaniach społecznych opartych na
wywiadach. Materiał stanowiący podstawę analizy i wniosków naukowych
pozyskiwany jest w drodze gromadzenia odpowiedzi na pytania postawione osobom
badanym, stąd też rola konstrukcji kwestionariusza jako narzędzia badawczego
jest bardzo duża. Poprawnie skonstruowany i właściwie wykorzystany
kwestionariusz umożliwia zebranie rzetelnych informacji, które mogą być
podstawą wprowadzenia wniosków o charakterze naukowym”[17].

5. Dobór terenu badań i
osób badanych.

Badania
przeprowadzałam we wsi Mnichów, leżącej przy trasie E-77 między Kielcami a
Krakowem. Terenem badań był Dom Pomocy Społecznej i Warsztaty Terapii
Zajęciowej w tejże miejscowości. Badaniem objęłam 50 osobową grupę mieszkańców
Domu Pomocy w Mnichowie. Wiek badanych kobiet wahał się w granicach 15- 30 lat.
Badaniami objęłam również 20 opiekunów.

Bibliografia:

1. J. Brzeziński:
„Elementy metodologii badań psychologicznych”, PWN, Warszawa 1984

2. W. Dutkiewicz: Praca
magisterska z pedagogiki, Kielce 1994

3. A. Kamiński: „Metoda,
technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej” Gdańsk 1974r

4. M. Łobocki: „Metody
badań pedagogicznych”, PWN Warszawa 1968r.

5. S. Nowak: „Metodologia
badań socjologicznych”, Warszawa 1970

6. T. Pilch: „Zasady
badań pedagogicznych”, Warszawa 1998

7. Z. Zaborowski: „Wstęp
do metodologii badań pedagogicznych”, Wrocław 1973

8. W. Zaczyński: „Praca
badawcza nauczyciela”, PWN Warszawa 1968.



[1] Z. Zaborowski: „Wstęp do
metodologii badań pedagogicznych”, Wrocław 1973, strona 135.

[2] W. Dutkiewicz: Praca
magisterska z pedagogiki, Kielce 1994

[3] S. Nowak: „Metodologia
badań socjologicznych”, PWN Warszawa 1970

[4] S. Nowak: op. cit, s.214.

[5] W. Zaczyński: „Praca
badawcza nauczyciela”, WSiP, Warszawa 1962, s. 57

[6] J. Brzeziński: „Elementy
metodologii badań psychologicznych”, PWN, Warszawa 1984, s. 24.

[7] S. Nowak: „Metodologia
badań socjologicznych”, Warszawa 1970, s.102.

[8] T. Pilch: „Zasady badań
pedagogicznych”, Wrocław 1977, s. 116

[9] T. Pilch: op. cit., s.
46-47

[10] T. Pilch: op. cit., s.
125

[11] T. Pilch: op. cit., s.
125

[12] A. Kamiński: „Metoda,
technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej” Gdańsk 1974, s. 54.

[13] M. Łobocki: „Metody badań
pedagogicznych”, PWN Warszawa 1968, s. 227.

[14] W. Zaczyński: „Praca
badawcza nauczyciela”, PWN Warszawa 1968, s. 168.

[15] W. Dutkiewicz: Praca
magisterska z pedagogiki, Kielce 1994, s. 48.

[16] T. Pilch: „Zasady badań
pedagogicznych”, Warszawa 1998, s. 42

[17] W. Dutkiewicz op. cit.,
s. 64

zadbaj o swoje zdrowie