„OPIEKUŃCZO – WYCHOWAWCZE FUNKCJE SZKOŁY”.

Posted by nauka on wt., 04/08/2008 - 15:44


Szkoła – instytucja
oświatowo-wychowawcza zajmująca się kształceniem i wychowaniem dzieci, młodzieży i dorosłych, stosownie do
przyjętych w
danym społeczeństwie celów i
zadań oraz koncepcji oświatowo-
wychowawczych i programów;
osiąganiu tych celów służy odpowiednio
wykształcona kadra
pedagogiczna, nadzór oświatowy, baza lokalowa,
wyposażenie oraz zabezpieczenie
budżetowe ze skarbu państwa,
samorządów lokalnych lub innych
źródeł.[1]


Ważne jest, aby w szeroko pojmowanym określeniu funkcji szkoły, obok funkcji
kształcącej, która jeszcze nie tak dawno była jedyną funkcją szkoły, rangi
nabrała funkcja opiekuńczo-wychowawcza tejże placówki.

Do tej pory problematyka ta nie
zajmowała należnego jej miejsca w teorii pedagogicznej. Powodem tego faktu był:

a) dydaktyczny profil
teorii pedagogicznej

b) tradycjonalizm w samej
teorii opieki nad dzieckiem


Kult dydaktyki ukształtował swoistą postawę badawczą wobec szkoły, na którą
patrzono jako na placówkę nauczania, głównym przedmiotem zainteresowania
czyniąc lekcję i nauczyciela pomijając natomiast inne poczynania wychowawcze
szkoły a w szczególności kierunek działalności opiekuńczej.


Tradycjonalizm w teorii opieki nad dzieckiem sprowadzał się tylko do form
opieki całkowitej z wyraźnym akcentem na funkcje pielęgnacyjne.

Takie stanowisko hamowało
działalność opiekuńczo-wychowawczą szkoły.


Szkoła odgrywa ogromną rolę w organizowaniu opieki wychowawczej nad dziećmi.
Przemawiają za tym następujące fakty
:

1. Zasób wiedzy i
umiejętności nabytych przez ucznia w procesie nauczania nie przesądza o dobrym
przygotowaniu go do życia i pracy zawodowej w warunkach współczesnej
cywilizacji. Ogromne znaczenie ma ukształtowanie odpowiednich postaw społeczno-moralnych
i zapewnienie warunków do ciągłego samo rozwoju. Ważne jest inspirowanie
sytuacji wspomagających rozwój społeczny dziecka oraz przeciwdziałanie wszelkim
jego zaburzeniom.

2. Szkoła jako
najbardziej kwalifikowana i upowszechniona instytucja pedagogiczna ma
największe możliwości kształtowania i przekształcania wszelkich czynników
środowiskowych oraz wyrównywanie ich braków

3. Podstawową zasadą
polityki opiekuńczej jest zapewnienie dziecku najpomyślniejszych warunków życia
i rozwoju w jego najbliższym środowisku tj. w rodzinie, szkole, środowisku
zamieszkania.[2]
Wśród tych wymienionych środowisk najbliższym naturalnym środowiskiem, w którym przebiega życie dziecka jest
szkoła, dlatego też głównie jej przypada organizowanie pomocy dziecku, rodzinie
i środowisku zamieszkania w realizacji zadań opiekuńczo- wychowawczych.

4. W polityce opiekuńczej
kładzie się akcent na powszechny, wczesny i profilaktyczny charakter form
pomocy dziecku i rodzinie.[3]
Realizacja tych zadań jest możliwa przy szerokim udziale szkoły, która posiada
bogate tradycje w dziedzinie organizowania otwartych form opieki wychowawczej i
zajęć wspomagających rozwój dzieci i młodzieży.

5. W świetle najnowszej teorii pedagogicznej
kształcenie, wychowanie i
opieka stanowią integralną całość;
działanie profilaktyczne i
kompensacyjne jest niezbędnym
warunkiem prawidłowego przebiegu
procesu wychowawczego.[4]

Szkoła
więc, jako placówka realizująca zadania w dziedzinie kształcenia i wychowania
musi równolegle rozwijać działalność opiekuńczą.

Jeżeli
przyjmiemy za punkt wyjścia pojęcie opieki jako działalności zmierzającej do
zapewnienia dzieciom i młodzieży sprzyjających warunków życia, rozwoju i
wychowania funkcja opiekuńczo-wychowawcza szkoły powinna przejawiać się w
następujących kierunkach:

1.W odniesieniu do dziecka

- zapewnienie
bezpieczeństwa osobistego w szkole i w drodze do szkoły

- ochrona zdrowia
dziecka

- niesienie pierwszej
pomocy

- zapewnienie realizacji
obowiązku szkolnego(wyrównywanie opóźnień w nauce)

- zaspakajanie podstawowych
potrzeb biologicznych

- roztaczanie opieki nad
dzieckiem w czasie pracy zawodowej rodziców

- organizowanie dzieciom
czasu wolnego(zapewnienie właściwych styczności z wartościami kulturowymi,
ograniczanie styczności ze zjawiskami patologicznymi.

2. W odniesieniu do rodziny dziecka

- udzielanie materialnej
pomocy rodzinie w miarę możliwości finansowych szkoły.

- udzielanie pomocy w
rozwiązywaniu trudności wychowawczych w rodzinie (złe warunki rodzinne dziecka,
sytuacja materialna, układ stosunków rodzinnych, stopień odpowiedzialności
rodziców)

- podnoszenie kultury
pedagogicznej rodziców

- organizowanie życia
społeczno-kulturalnego rodziców.

3. W odniesieniu do środowiska zamieszkania.

- inspirowanie urządzeń
rekreacyjnych i kulturalno-oświatowych w rejonie szkoły

- podnoszenie poziomu
kultury pedagogicznej społeczności lokalnej

- organizowanie wolnego
czasu lokalnej społeczności

- zwalczanie negatywnych
zjawisk, aspołecznych zachowań oraz wszelkiej patologii

Kierunki działalności opiekuńczej
szkoły można rozpatrywać w trzech układach odniesienia, ze względu na fakt, iż
wszelkie zagrożenia dla życia rozwoju biologicznego i wychowania dziecka mogą
tkwić:

  • W samym dziecku – do szkoły
    przychodzą różne dzieci, z defektami zarówno fizycznymi jak i
    psychicznymi. Zadaniem szkoły jest tworzenie integralnych grup oraz
    pielęgnowanie zdrowia psychicznego i fizycznego dziecka, rozpoznanie
    jakichkolwiek nieprawidłowości w rozwoju. W tym celu w szkołach tworzy się
    gabinety pedagoga, psychologa, higienistki oraz lekarskie.
  • W rodzinie – dziecko wyrasta w
    rodzinie, która jest dla niego ostoją i wzorem. Jeżeli jednak jest to
    rodzina o pewnych zaburzeniach funkcjonalnych i strukturalnych, wtedy
    prawidłowy rozwój dziecka jest zagrożony. W tym przypadku rola szkoły
    polega na rozpoznaniu problemu rodziny, w jakiej żyje dziecko oraz
    niesienie pomocy w jego rozwiązaniu.
  • W środowisku. – oprócz rodziny i
    szkoły środowisko jest bardzo ważne w rozwoju i kształtowaniu osobowości
    dziecka. Grupy rówieśnicze, podwórko, plac zabaw to miejsca, w których
    dziecko przebywa. Szkoła powinna pomóc dziecku w dokonywaniu wyborów
    określonych wartości tzn. w doborze przyjaciół, miejsca i formy zabawy
    oraz zapobiegać w miarę możliwości wszelkim patologiom.

Ważnym
problemem w aspekcie działalności opiekuńczej szkoły są również niepowodzenia
szkolne i ich wyrównywanie przez szkołę.
Można je częściowo złagodzić przez dobrą współpracę nauczycieli z rodzicami
oraz przez podniesienie atrakcyjności szkoły.

Zagadnienie
opieki szkolnej nad dzieckiem w czasie pracy zawodowej rodziców zależy od
charakteru i rozmiaru braków w dziedzinie sprawowania opieki nad dzieckiem
przez rodzinę, ich uwarunkowań, kierunków i form pracy opiekuńczo-wychowawczej.

Do tego celu
służą świetlice szkolne i półinternaty.

W ramach działalności opiekuńczej
szkoły udzielana jest określona pomoc materialna dziecku oraz rodzinie a także
organizowane jest dożywianie dla dzieci i młodzieży. Z punktu widzenia
zaspakajania podstawowych potrzeb biologicznych dziecka jest to ważny kierunek
działalności opiekuńczej szkoły.

Ważną rolę obok zajęć
dydaktycznych, w pracy opiekuńczej szkoły odgrywa organizowanie zajęć
wspomagających rozwój dzieci i młodzieży, organizowanie im czasu wolnego,
ograniczanie patologii.

Zadania te szkoła realizuje
najczęściej przez prowadzenie świetlic, bibliotek, czytelni, klubów, różnych
zespołów i kół zainteresowań, organizacje uczniowskie, masowe formy pracy
kulturalnej( imprezy), inspirowanie uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez
pozaszkolne placówki oświatowe, obozy i kolonie letnie, wycieczki.

Działalność szkoły w środowisku ma
również charakter opiekuńczy, albowiem swoją działalnością wyrównuje braki
strukturalne i funkcjonalne rodziny, przeciwdziała negatywnym zjawiskom,
występującym w miejscu zamieszkania(podwórko, osiedle), które mogą niweczyć
wysiłki szkoły w pracy wychowawczej z dzieckiem.

Do działalności opiekuńczej szkoły
można zaliczyć również poradnictwo wychowawczo-zawodowe.

Sytuacja
ekonomiczna i gospodarcza stawia młodzież przed ogromnym dylematem, jakim jest,
właściwy wybór zawodu, który zaważy na dalszym jego życiu. To właśnie szkoła
powinna w pewnym stopniu mieć również wpływ na dokonywanie właściwych wyborów
przez młodych ludzi.

Szkoła
jako podstawowa instytucja oświatowo wychowawcza jest swoistym wytworem życia
społeczeństwa. Funkcjonuje też wszędzie tam, gdzie rozwija się zorganizowane
społeczeństwo.

Relacje
dziecka z domem rodzinnym, ze szkołą i ze środowiskiem tworzą strukturę
decydującą o obrazie szkoły. Tak jak zmieniały się one w różnych okresach
historycznych, tak zmieniała się szkoła.

Mimo
obserwowanych ostatnio w Polsce przeobrażeń w mentalności pedagogów, trzeba
jednak stwierdzić, że szkoła jest i pozostanie przez długie lata główną
instytucją wychowującą, a nauczyciele zaszczepiający w młodym pokoleniu nowe
wartości, jednym z najważniejszych twórców kultury narodowej.[5]

Literatura :

  1. „Pedagogika
    opiekuńcza” – Materiały z krajowej konferencji Komitetu
    Nauk Pedagogicznych – Mikołaj Winiarski „Opiekuńcza rola szkoły”.
  2. „Wszystko
    o wychowaniu” Wincenty Okoń.
  3. „Edukacja dla rozwoju” J. Wołczyk.
  4. „Pedagogika społeczna” R. Wroczyński.
  5. „Nowy Słownik Pedagogiczny” Wincenty
    Okoń.



[1] Wincenty Okoń „Nowy Słownik Pedagogiczny” Warszawa 1998 s.383

[2] J. Wołczyk „Edukacja dla rozwoju” Wrocław 1973 s. 100

[3] J. Wołczyk „Edukacja dla rozwoju” Wrocław 1973 s. 101

[4] R. Wroczyński „Pedagogika
społeczna” Warszawa 1974 s. 279-288

[5] Wincenty Okoń „Wszystko o
wychowaniu” Warszawa 1999 s. 357

zadbaj o swoje zdrowie