„Jednostka , a społeczeństwo-wzajemne relacje” Człowiek w społeczeństwie.

Rozważając
problematykę jednostki i społeczeństwa , ich wzajemnych relacji pragnę najpierw
zwrócić uwagę na dwa główne tematy . Człowiek w społeczeństwie i społeczeństwo
w człowieku . Zauważymy za chwilę , że te tematy zawierają w sobie wiele
problematyki dotyczącej właśnie jednostki i społeczeństwa .

Co
znaczy więc:być umieszczonym w społeczeństwie ? Niewątpliwie znajdować się w
punkcie przecięcia określonych sił społecznych . Zazwyczaj ignoruje się te siły
na własne ryzyko , człowiek bowiem porusza się w społeczeństwie w ramach
dokładnie określonych układów władzy . Gdy tylko dowiaduje się , jak
zlokalizować samego siebie dowiaduje się zarazem,że nie ma w tej sferze
wielkiego wyboru .

Kontrola
społeczna , to jedno z najważniejszych w obecnej chwili pojęć . Odnosi się ona
do rozmaitych środków używanych przez społeczeństwo w celu przywoływania do
porządku pewnych niesubordynowanych członków . Owe środki kontroli społecznej
zmieniają się w zależności od sytuacji , inne bedą one w szkole,inne w
zakładzie pracy , inne w gangu etc .

Ostatecznym
i najstarszym środkiem kontroli jest przemoc fizyczna . Żadne państwo nie może
istnieć bez policji , czy podobnej uzbrojonej siły . Co prawda przed
zastosowaniem tak skrajnej siły mają miejsce ostrzeżenia i reprymendy , ale
jeśli one nie skutkują , jeśli zostają zlekceważone , dochodzi do
zastosowania przemocy .

Ponieważ
stałe stosowanie przemocy byłoby niepraktyczne , oficjalne organa kontroli społecznej
polegają głównie na oddziaływaniu faktu samej powszechnie znanej dostępności
środków przemocy . Zmierzam do tego , że prawie wszyscy ludzie żyją w warunkach
społecznych , w których jeśli zawiodą inne środki przymusu , może być przeciw
nim oficjalnie zastosowana przemoc .

Zaraz
po politycznych i prawnych formach kontroli powinno się umiejscowić presję
ekonomiczną . Niewiele bowiem środków przymusu jest tak skutecznych jak te ,
które bezpośrednio zagrażają podstawom czyjegoś utrzymania bądź zyskowi .

Stosunek myślicieli do relacji jednoska - społeczeństwo.

Można
tu wspomnieć o jednym z najsłynniejszych reprezentancie społecznej myśli
burżuazyjnej , jakim był Locke . Jego doktryna polegała na głoszeniu naturalnej
równości między ludźmi a zarazem poszukiwaniu naturalnego usprawiedliwienia dla
istniejących podziałów . Genezę nierówności widział w fakcie wynalezienia
pieniądza . Od tego momentu rozpoczęło się przywłaszczanie ziemi . W rezultacie
wytworzyły się dwie warstwy ludzi : posiadający ziemie i niezależni oraz
pozbawieni ziemi najemnicy .Doktryna Locke’a powstała by chronić prawo tych
pierwszych do samozachowania , wolności i własności prywatnej .Jednostki łączą
się dobrowolnie w drodze umowy społecznej w celu zorganizowania społeczeństwa
obywatelskiego , w którym rząd jest ograniczony przez naturalne prawa obywateli
.

Według
Macphersona Locke operował jednocześnie koncepcją społeczeństwa , które składa
się z równych istot i jednocześnie koncepcją społeczeństwa , składającego się z
dwóch klas ludzi zróżnicowanych stopniem rozumności , a co z tym związane
posiadaniem własności .Locke nie widział w tym jednak sprzeczności ,
wyjaśniając , że ludzie są naturalnie równi i jednakowo zdolni by zadbać o
siebie , dlatego ci , którzy po wynalezieniu pieniądza pozostali w tyle co do
posiadania własności , sami sobie są winni .

Autor
„ Dwóch traktatów o rządzie ” wyjaśnił w ten sposób istniejące nierówności ,
usprawiedliwił podporządkowanie jednej części ludzkości innej części .
Koncepcja ta wyrażała burżuazyjny postulat równości formalnej oraz nierówności
pod względem uprawnień politycznych . Społeczeństwo obywatelskie Locke’a było
społeczeństwem posiadaczy , gdyż pełnoprawnym członkiem tego społeczeństwa mógł
zostać każdy posiadacz ziemski , który oświadczył wyraźnie swoją chęć . W
przeciwieństwie do zgody milczącej , tylko zgoda wyraźna łączy jednostkę ze
społeczeństwem na wieki . Udzielenie jej jest możliwe pod warunkiem posiadania
majętności ziemskiej .

Warstwy pracujące tzw. servants ( służba domowa , pracownicy najemni ) także były
członkami społeczeństwa , lecz nie pełnoprawnymi , bez prawa współdecydowania i
oporu . Lud , to znaczy ogół posiadaczy , wybierał organy władzy , a jego
udział w decydowaniu o sprawach państwowych uzależniony był od wkładu uiszczonego
na rzecz państwa . Tu już nie urodzenie lecz majątek decydował o statusie
społecznym jednostki .

Oczywiście
z czasem wiele rzeczy się zmieniało ale w oświeceniowych czasach Locke’a była
to myśl nowatorska .Jednostki o różnym statusie społecznym w obliczu prawa
stawały na równorzędnych pozycjach . Jego kierunek pokazuje jednak , że czynnik
ekonomiczny zawsze odgrywał wielką rolę
w żuciu jednostki , a działanie w grupie przynosi wielkie korzyści .

Tam
gdzie ludzie żyją i pracują w zwartych grupach , w których znają się i są
związani ze sobą poczuciem lojalności , na rzeczywistego bądź potencjalnego
”odmieńca” oddziałowywują w sposób potężny , a zarazem subtelny . Posługują się
mechanizmem perswazji , ośmieszenia , plotki i pogardy.

Można
więc widzieć jednostkę , jako kogoś , kto znajduje się w centrum pewnego układu
kół . Koła te , to pewnego rodzaju presje . Zewnętrzne koło mogłoby z
powodzeniem wyobrażać system polityczno-prawny , zgodnie z którym jesteśmy
obowiązani żyć . Jest to ten system , który bez naszej woli nakłada podatki ,
nakazuje przestrzegać wielu nakazów , zakazów etc. . Nie można jednak wiązać
tego z niewolnictwem

W okresie Oświecenia działał
Monteskiusz , określany jako ideolog kompromisu feudalno – mieszczańskiego .
Podstawą ustroju społecznego według niego powinna być wartość prywatna . Nie
popiera jednak niewolnictwa , a nawet wskazuje na zagrożenie jakie ze sobą
niesie . W społeczeństwie wyróżnia dwie najbardziej znaczące klasy : burżuazję
i szlachtę . Za uzasadnione uważa dążenie burżuazji , „ klasy prężnej i
żywotnej ” (
Monteskiusz,1956. ) , do władzy . Udział w niej powinna mieć także szlachta .
Monteskiusz nie kwestionował różnic klasowych , wskazywał jednak , że granice
między nimi powinny być elastyczne tak , by możliwe było przejście z klasy do
klasy . Mieszczaństwo powinno mieć nadzieję osiągnięcia szlachectwa , awansu
społecznego dzięki dzielności i cnocie . Postuluje również , by szlachectwo nie
było dziedziczone , gdyż powoduje to zepsucie . Interesy szlachty i burżuazji
nie wykluczają się wzajemnie . Według Monteskiusza szlachta jest państwu
potrzebna i powinna zachować swoje przywileje . Nie powinna jednak zajmować się
handlem , gdyż to szkodziłoby mieszczaństwu . Te dwie klasy szczególnie
przyczyniają się do rozwoju państwa i dlatego powinny zajmować znaczące miejsca
w strukturze władzy . Podobnie jak Locke , Monteskiusz postuluje wprowadzenie
cenzusu majątkowego . Lud posiadający uzyskałby wpływ na legislatywę , a
najwyższe warstwy szlachty , burżuazji i biurokracji razem utworzyłyby Izbę
wyższą . Doktryna Montekiusza należała do doktryn umiarkowanych , które
krytykowały stosunki feudalne , lecz nie głosiły powszechnej równości i praw
wyborczych . Reprezentowały mieszczaństwo , a w szczególności jego wyższą
warstwę – burżuazję .

Kolejnym systemem kontroli ,
wywierającym presję na samotną postać stojącą w jego centrum jest system
moralności , zwyczaju i obyczaju .

Niemoralność
może zostać ukarana utratą pracy , ekscentryczność-utratą widoku na znalezienie
nowej ; złe maniery –zakazem wstępu do grup , które respektują to , co uważają
za dobre maniery .

„Człowiek jest z natury dobry i tylko na skutek urządzeń
społecznych ludzie stają się źli”

Jan
Jakub Rousseau Wychodzi z założenia , że istniejące społeczeństwo jest światem
nierówności społecznej , ucisku jednych przez drugich , biednych przez bogatych
. Nie jest to stan naturalny dla człowieka , gdyż jak twierdzi Rousseau ludzie
są „ z natury tak samo między sobą równi
, jak równe były zwierzęta w obrębie każdego gatunku (...) ” ( J.J.Rousseau ,1956,s.128.
) . Ówczesny „ świat pozorów “ autor „Rozprawy
o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi ” przeciwstawia „
porządkowi natury ” , w którym „ nic nie jest sobie obce , wszystkie części są
ze sobą solidarne w ramach całości ” ( B.Baczko,1964,s.338.
).Społeczeństwo wytworzyło ład pozorny , za którym kryje się nieład i konflikt
interesów . Rousseau wskazuje , że idea ładu służy usankcjonowaniu nierówności
społecznej , która jest źródłem zła . W przeciwieństwie do Hobbes’a Rousseau
twierdzi , że „ człowiek jest z natury dobry i tylko na skutek urządzeń
społecznych ludzie stają się źli ” ( B.Baczko,1964,s.340. ) , rozszerza się
występek i krzywda społeczna . Rousseau diagnozuje i wydaje wyrok : „polityka ,
nierówność , przywilej i pieniądz występuje łącznie , splatają się ze sobą ,
wytwarzają zagmatwaną sieć stosunków , które rozsadzają wszelkie wspólnoty
ludzkie i deprawują ludzi moralnie , nakładając na nich maski ” (
J.J.Rousseau,1956. ) . Dla Rousseau ideał społeczny , to naród republikański
–całość moralna , w której obywatel uczestniczy z własnej woli i jest jej
częścią . Zasadą takiej wspólnoty powinna być umowa społeczna i dobrowolne
uczestnictwo . Zasady i prawa nowej wspólnoty muszą brać pod uwagę naturę
ludzką i wpływ historii . Dlatego Rousseau mimo , że uważa , że własność
prywatna deprawuje moralnie , nie postuluje jej likwidacji lecz ingerencję
państwa w jej podział .

Cechy
charakterystyczne idealnego ustroju społecznego Rousseau to : niewielkie
różnice majątkowe , względna jedność poglądów religijno – społecznych oraz brak
wewnętrznych podziałów na grupy interesów . Nowy ład powinien być oparty o
prawa naturalnej wolności , niezależności i równości jednostek . Nie ma tu
miejsca na rządzących i rządzonych , gdyż władzę sprawuje cały lud czyli ogół
członków wspólnoty .Wszyscy członkowie państwa składają się na ciało polityczne
, którego celem jest dobro własne . Każdy z obywateli posiada takie same
uprawnienia , a głos każdego z nich taką samą ważność . Gospodarka państwa
Rousseau opierałaby się na niezależnych i samowystarczalnych gospodarstwach tak
, by stosunki między obywatelami nie opierały się na wymianie i pieniądzu . Koncepcje
tego typu nie uzyskały oczywiście poparcia wyższych warstw mieszczaństwa ,
które dążyło do zmiany starego ustroju społecznego , w którym dojrzewały nowe ,
kapitalistyczne stosunki .

Oczywiście
bardzo trudno byłoby stworzyć takie państwo , bo zawsze jakaś warstwa
społeczeństwa byłaby niezadowolona . W każdym państwie musi istnieć także jakiś
system przymusu , np.policja , czy wojsko .

Obok
tych systemów przymusu , istnieją jeszcze inne mniej rozgałęzione kręgi
kontroli . Np . wykonywany zawód nieuchronnie podporządkowuje jednostkę
rozmaitym formom kontroli . Są to formalne działania kontrolne różnych komisji
przyznających uprawnienia zawodowe , organizacji branżowych i związków
zawodowych .

Pewien
system kontroli stanowi także grupa ludzka , w której przebiega tzw. życie
prywatne , tzn. krąg rodziny i przyjaciół .

Z tym
właśnie kręgiem związane są najważniejsze więzi społeczne jednostki . Bowiem
dezaprobata , pogarda w tej właśnie grupie bliskich ludzi ma daleko większy
ciężar psychologiczny , niż te same reakcje napotykane gdziekolwiek indziej .

Stratyfikacja społeczna – koncepcje podziału społecznego.

Kolejnym
ważnym tematem jest zapewne stratyfikacja społeczna . Oznacza to , że każde
społeczeństwo ma pewien system rang . Pewne warstwy stoją wyżej , inne niżej .

Stratyfikacja społeczna , to uwarstwienie
społeczne, koncepcja podziału społecznego, polegająca na jego rozpatrywaniu pod
kątem istnienia warstw ( klas , stanów , grup społeczno – zawodowych )
różniących się między sobą pod względem np. dochodu , prestiżu , wieku ,
kwalifikacji , wykształcenia , pełnionych funkcji itd. Pozycja danej warstwy
społecznej ( wyższa – niższa ) zależy od uznawanego w danym
społeczeństwie systemu wartości .

Najważniejszym typem stratyfikacji we
współczesnym społeczeństwie zachodnim jest układ klasowy . Przynależność do
odpowiedniej klasy jest określana poprzez kryteria ekonomiczne . Pozycje
społeczne więc nie są określone raz na zawsze , lecz wielu ludzi zmienia ją w
toku życia na lepszą lub gorszą . Max Weber definiował klasę w kategoriach
oczekiwań życiowych , jakie jednostka może racjonalnie żywić .

Różne
klasy naszego społeczeństwa żyją w odmienny sposób .

Jeszcze
innym podziałem jest niewątpliwie podział na warstwy społeczne tj . kategorie
ludzi różniących się między sobą sposobem życia , wykształceniem , poziomem
ogłady towarzyskiej .

Rodzaje
podziałów na kategorie społeczne nie pokrywają się , gdyż np. człowiek
rozporządzający dużym kapitałem pieniężnym może nie mieć wykształcenia ;
szlachcic mógł być właścicielem ziemskim , a tym samym nie posiadać żadnego
majątku .

Charakter i organizacja grup społecznych.

Uważam
, że niezbędne w tym momencie jest omówienie funkcjonowania grup społecznych .

Ze
względu na określony rodzaj stosunków społecznych łączących określonych ludzi , tworzą oni różnego rodzaju grupy
społeczne .

Mogą
być one różnej wielkości : od dwóch osób tworzących małżeństwo monogamiczne ,
do grup liczących wiele milionów członków . Grupy podstawowe to grupy
bezpośredniego kontaktu , których członkowie znają się osobiście i spotykają
między sobą , a w związku z tym oddziałowywują jedni na drugich .

Wielkie
grupy to takie , których członkowie na ogół nie pozostają w bezpośredniej
styczności , lecz wiąże ich jednakowy stosunek do pewnych spraw .

Grupy
mogą mieć charakter : wspólnotowy ( dążenie do bycia razem , np.: grupa
przyjaciół ) ; celowy ( zorientowany na wspólne osiągnięcie zamierzonych stanów
rzeczy , np.: spółdzielnia ) ; spontaniczny ( niesformalizowany , np.:
narzeczeństwo ) ; sformalizowany ( np.: małżeństwo ).

Wielkie
grupy sformalizowane opierają się na określonym statucie organizacyjnym , tj.
zespole norm , które określają kto ma być uznawany za członka danej grupy i kto
jest upoważniony do dokonywania w jej imieniu czynności , które będą uważane za
czynności dokonane przez całą grupę .

Statut
organizacyjny grupy może więc wyznaczyć organ grupy , tzn. osobę , bądź zespół
osób , które uzyskają upoważnienie do działań konwencjonalnych w imieniu grupy
, tj. do dokonywania czynności przez te osoby , w imieniu całej grupy .

Taką
właśnie grupę , której statut przewiduje wyznaczenie szeregu różnych organów
grupy , nazywa się organizacją , np.: bank .

Podążając
za koncepcją Emila Durkheima , który twierdził , że społeczeństwo jest zjawiskiem
sui generis , tzn. że stajemy w
obliczu pewnej zwartej rzeczywistości , która nie może być zredukowana ani
przełożona na inne kategorie , możemy powiedzieć , że społeczeństwo staje przed
nami , jako pewna obiektywna faktyczność . Jest jako coś czemu nie można
zaprzeczyć i z czym trzeba się liczyć . Społeczeństwo jest w tym wypadku wobec
nas czymś zewnętrznym , otacza nas , ogarnia ze wszystkich stron .

Jesteśmy
w społeczeństwie umiejscowieni w określonych sektorach systemu społecznego . To
umiejscowienie ściśle predeterminuje prawie wszystko co czynimy , od języka po
etykietę , od wierzeń religijnych , które żywimy , po prawdopodobieństwo , że
popełnimy samobójstwo . Nasze życzenia w sprawie miejsca społecznego nie są
brane pod uwagę , a nasz intelektualny opór wobec tego , co społeczeństwo nam
nakazuje , w najlepszym razie zdaj się na niewiele , bo najczęściej-na nic.

Społeczeństwo
, jako obiektywny i zewnętrzny fakt , staje przed nami zwłaszcza w formie
przymusu . Społeczeństwo nie tylko poprzedza jednostkę , ale także ją przetrwa
. Jest ono więc pewnym bytem historycznym , który rozciąga się w czasie poza
granice wszelkiej jednostkowej biografii .

Gdy
rozważamy problem człowieka w społeczeństwie i bierzemy pod uwagę kontrolę
społeczną , stratyfikację i grupy nasuwa nam się na myśl pojęcie jarzma
społeczeństwa . Ale przecież większość z nas zdaje się łatwo owo jarzmo znosić
. Dzieje się tak dlatego , iż my sami często pragniemy właśnie tego , czego
oczekuje od nas społeczeństwo . Chcemy przestrzegać zasad , odgrywać role ,
które społeczeństwo nam przeznaczyło .

Teoria ról: Ch.Cooley’a i G.H.Mead’a.

Teoria
ról jest prawie całkowicie amerykańskim tworem intelektualnym . Pewne jej
zarodki wywodzą się od Williama Jamesa , jej bezpośredni twórcy to : Ch.Cooley
i G.H.Mead. Rola , jaką ma odgrywać jednostka , może być zdefiniowana jako
typowa odpowiedź na typowe oczekiwanie . Podstawową typologię określiło z góry
społeczeństwo.

Rola
dostarcza pewnego wzorca , zgodnie z którym jednostka ma działać w określonej sytuacji
. Role w społeczeństwie , podobnie jak w teatrze , różnią się precyzją , z jaką
wyznaczają dyrektywy dla aktorów .

Np. .
role zawodowe : w roli śmieciarza kryje się dość luźny wzorzec , natomiast rola
prawnika , czy lekarza jest dokładniej sprecyzowana . Role pociągają za sobą
zarówno pewne działania , jak i uczucia oraz postawy odnoszące się do tych
działań .

Każda
rola ma swą wewnętrzną dyscyplinę-„regułę” . Rola formuje , kształtuje ,
modeluje zarówno działanie , jak działającego . Bowiem człowiek zazwyczaj staje
się tym , kogo odgrywa .

Każda
rola niesie ze sobą pewną tożsamość . Ale nowe tożsamości , które uważamy za
nasze prawdziwe ja , również określiło społeczeństwo .

Znaczenie
teorii ról możnaby zreasumować , stwierdzając , że z perspektywy socjologicznej
tożsamość jest nadawana społecznie , potwierdzana i przekształcana społecznie .
Nawet te role , które są daleko istotniejszą częścią tego , co nazywamy
osobowością , niż te które związane są z konkretną działalnością . Przydzielone
są w bardzo podobny sposób za pośrednictwem procesu społecznego .

Tożsamość
, nie jest właściwie czymś „ danym ” ,
lecz jest nadawana w aktach społecznego rozpoznania . Stajemy się tacy , za
jakich uznają nas inni . Nie oznacza to , że jednostka rodzi się bez jakichkolwiek
właściwości , przenoszonych genetycznie w sposób niezależny od środowiska
społecznego . Ale jednak być człowiekiem – to być za człowieka uznawanym .

Tożsamości
są nadawane społecznie . Muszą one być społecznie potwierdzane i to dość
regularnie . Nikt nie może zachować tożsamości sam przez siebie . Obraz własny
może istnieć jedynie w kontekście społecznym , w którym inni gotowi są uznawać
tę tożsamość . Gdy uznanie takie zostanie nagle cofnięte , zwykle niedługo po
tym upada też obraz własny .

Człowiek
tak bardzo przywyka do pewnych tożsamości , że nawet gdy zmienia się jego
sytuacja społeczna , ma trudności ze sprostaniem nowym oczekiwaniom kierowanym
pod jego adresem .

Odwołam
się teraz do pojęcia „ dobór osób „ . A mianowicie : każda struktura społeczna
dobiera te osoby , których potrzebuje do swego funkcjonowania i eliminuje w
taki czy inny sposób osoby nieodpowiednie . Jeśli zaś nie ma żadnych
odpowiednich osób muszą być one wynalezione , a raczej wyprodukowane zgodnie z
określonymi wymogami .

W ten
sposób , za pomocą mechanizmów socjalizacji i formowania społeczeństwa wytwarza
się niezbędny do jego funkcjonowania personel .

Jednostka
nabywa swój światopogląd w sposób społeczny , bardzo podobnie , jak nabywa swe
role i tożsamości . Innymi słowy jej uczucia i samoświadomość są dla niej z
góry zdefiniowane przez społeczeństwo .

Społeczeństwo
właśnie dostarcza nam wartości , logiki , zasobów informacji , które składają
się na naszą wiedzę .

Dokonano
rozróżnienia grup odniesienia , do których jednostka należy i grup , ze względu
na które orientuje swoje działanie . Grupa odniesienia w tym ostatnim znaczeniu
, to zbiorowość , której opinie , przekonania i sposoby działania mają
decydujące znaczenie dla kształtowania się nowych własnych przekonań i sposobów
postępowania .

Grupa
odniesienia dostarcza nam pewnego modelu , z którym możemy się ciągle
porównywać . W szczególności dostarcza nam swoistego punktu widzenia na
rzeczywistość społeczną , który będzie integralnym elementem nowego
podporządkowania konkretnej grupie .

Kiedy
więc dorosły człowiek wkracza w nowy kontekst społeczny lub do nowej grupy
społecznej , społeczeństwo jest wówczas nie tylko czymś „ tam na zewnątrz ” w
Durkheimowskim sensie , lecz jest także czymś „ tu wewnątrz ” .

I o
dziwo większość zewnętrznych nacisków kontrolnych najczęściej skutecznie działa
w społeczeństwie na większość ludzi .

Społeczeństwo
kształtuje naszą tożsamość , struktury społeczeństwa stają się strukturami
naszej własnej świadomości . Społeczeństwo zarówno nas przenika , jak i otacza ...

Widzimy
ścisłą zależność pomiędzy istnieniem jednostki , a społeczeństwem . Nie ma
chyba wątpliwości , co do tego , iż społeczeństwo wywiera jakiś swoistego
rodzaju nacisk , „ presję ” na poszczególne jednostki , ale gdyby nie owe
jednostki , społeczeństwo przecież w ogóle nie mogłoby istnieć .

Możemy
spróbować odpowiedzieć na pytanie : w jakim sensie człowiek jest istotą
społeczną ? W takim , iż : w początkowym okresie nie jest zdolny do
samodzielnego życia ; normalny rozwój człowieka związany jest z przekazywaniem
przez innych ludzi wiadomości i wzorów postępowania ; człowiek na ogół odczuwa
potrzebę życia z innymi ludźmi , od których oczekuje pomocy , uznania i
życzliwości ; wysoki poziom zaspokojenia potrzeb człowieka możliwy jest tylko w
wyniku współdziałania , społecznego podziału pracy i zadań życiowych .

Zbiorowość
, w obrębie której wytworzyły się przejawy życia społecznego nazwiemy
społecznością . Mamy kilka rodzaii społeczności , np.: lokalną , regionalną ,
państwową , światową . O grupach społecznych była mowa już wcześniej . Należy
jednak pamiętać , aby nie mylić ich z kategoriami społecznymi , które to możemy
wyróżnić na podstawie kryteriów ekonomicznych , kulturowych , demograficznych
itp. . Do grup należeć będą m.in.
partie polityczne , czyli grupy zmierzające do uzyskania władzy w państwie ,
głównie przez obsadzenie najważniejszych stanowisk państwowych ludźmi , którzy
realizowaliby program polityczny danej partii .

Partie
spełniają dwie role : z jednej strony przekazują przez szeregowych członków
pewne idee polityczne , wyznaczane przez przywódców partii , do szerokich mas
społeczeństwa i nakłaniają do działań na rzecz realizacji tych idei ; z drugiej
strony partie zbierają postulaty społeczne i polityczne członków społeczeństwa
i na tej podstawie przywódcy partii formułują program działania .

Partie
w swych działaniach kierują się rozmaitymi doktrynami i ideologiami
politycznymi , mogą też przyjmować rozmaite nazwy : ruch , zgromadzenie ,
stronnictwo itp. Od partii należy odróżnić grupy nacisku ,
które to zmierzają do uzyskania konkretnych dla siebie rozstrzygnięć jakiegoś
rodzaju spraw przez organy państwa .

Szczególną
rolę w życiu społeczności spełniają związki zawodowe . Stwarzają one formy
organizacyjne dla ochrony interesów pracowników w stosunku do pracodawców czy
związków pracodawców oraz podejmują działania typowe dla grup nacisku .

We
wszelkich społecznościach kształtuje się stopniowo określony ład społeczny . Są
to określone sposoby zachowania się jednych członków społeczeństwa wobec
społeczeństwa jako całości .

Taki
ład społeczny , porządek i układne zachowywanie się społeczeństwa wobec siebie
chciał przedstawić w swoim dość fantastycznym dziele T.Morus.

„Utopia”

Morus
w swoim dziele „Utopia” opisał co według niego jest „jedynym, które może
zupełnie słusznie nazywać się rzecząpospolitą” . Gospodarka
Utopii opiera się na uspołecznionej produkcji, powszechnym obowiązku pracy i
handlu zagranicznym . W wyniku takiego ustroju gospodarczego wytworzyło się
społeczeństwo bezklasowe . Wszyscy ludzie są jednakowo równi i wolni . Istnieją
owszem niewolnicy, lecz są nimi tylko przestępcy , którzy mają szansę stać się
znowu obywatelami . Ludzie ci zajmują się polowaniem i rzeźnictwem . Pozostali
obywatele zajmują się pracą przez sześć godzin dziennie . Przez dwa lata
pracują na wsi produkując żywność dla siebie i obywateli mieszkających w
mieście . Ci z kolei zajmują się pracą rzemieślniczą wytwarzając m.in.
narzędzia gospodarskie i sprzęty domowe potrzebne na wsi . Każdy obywatel
kształci się w zakresie uprawy ziemi i w wybranym rzemiośle . Morus tak
charakteryzuje mieszkańców Utopii: “(...) to naród uprzejmy i wesoły ,
obrotny , lubiący wypoczynek , lecz gdy trzeba pracować dość wytrzymały na
trudy fizyczne . Poza tym jednak nie są ich spragnieni , natomiast niestrudzeni
są w pracy umysłowej” . Najmniejszą , podstawową jednostką
społeczną i polityczną jest rodzina . Struktura społeczna i organizacja
produkcji wymagają by była liczna i składała się z co najmniej dziesięciu
dorosłych osób . Trzydzieści rodzin stanowiło zespół i co rocznie wybierało
przewodniczącego – syfogranta w
mieście, a filarcha na wsi .
Dziesięciu syfograntów wybierało
jednego członka rady miasta , która składała się z dwudziestu traniborów . Na jej czele stał książę ,
wybierany na całe życie spośród czterech kandydatów zgłoszonych przez ludność .
Posłów , kapłanów , traniborów i
księcia wybierało się spośród ludzi wykształconych. Każdy obywatel uczestniczył
zatem pośrednio we władzy . Stworzenie przez Morusa państwa demokratycznego
Utopii było przejawem jego krytycznego stosunku do panującego we współczesnych
mu czasach absolutyzmu .To tylko bajka ale kto wie co by było gdyby
rzeczywiście takie państwo powstało.Jest to raczej niemożliwe , gdyż zbyt wiele
dzieli ludzi i często nie mogą się ze sobą zgodzić .

Koncepcja struktury społecznej
Hobbes`a, w przeciwieństwie do Morusa, miała swoje źródła w przekonaniu, że
tylko silna władza absolutna mogła zapewnić dalszy rozwój kapitalizmu.
Filozofia Hobbes`a zwracała się przeciw feudalizmowi i reprezentowała interesy
burżuazji angielskiej. Swoje rozważania autor “Lewiatana” opiera na prawach
natury. Według niego podstawowym sposobem ustanowienia państwa jest umowa lub
też ugoda społeczna. Zawierają ją ludzie w celu zapewnienia bezpieczeństwa i
pokoju, których nie daje stan natury. Na czele państwa stoi suweren, który zobowiązany jest zapewnić
obywatelom bezpieczeństwo za cenę przeniesienia przez nich części swoich praw
naturalnych na suwerena. W odróżnieniu od stanu natury stan państwowy
zabezpiecza zorganizowane życie ludzi, ład i porządek. Z drugiej strony to
właśnie bezpieczny stan państwowy utrwala zróżnicowanie społeczne i dzieli
ludzi na posiadających władzę i władzy pozbawionych, mimo, iż
“(...) różnica między człowiekiem a człowiekiem nie jest tak znaczna,
ażeby na tej podstawie jeden człowiek mógł mieć roszczenia do korzyści, do
której inny nie mógłby mieć równego roszczenia”(Hobbes,1972,s.135.).
Nierówności społeczne wg Hobbes`a nie mają naturalnego uzasadnienia są tworem
sztucznym i powstałym w rezultacie ugody społecznej: “W stanie pierwotnym
natury nie ma miejsca na pytanie, który człowiek jest lepszy, tam bowiem
wszyscy ludzie są równi”(Hobbes,1972,s.136.). Konsekwencją tego
jest dyrektywa, że “wchodząc w stan pokoju żaden człowiek nie powinien
zachowywać dla siebie żadnego uprawnienia, którego nie chciałby zachować dla
każdego innego człowieka”(Hobbes,1972,s.136.). Dotyczy to
również suwerena, który powinien w jak największym stopniu przestrzegać praw
natury, traktować na równi wszystkich obywateli i po równo świadczyć
dobrodziejstw.

Ludzie pomagają sobie ,
współzawodniczą ze sobą , toczą też różne spory i walki . Współżycie ludzi
należących do określonych kategorii i grup społecznych opiera się na
przyjmowaniu wspólnych wartości oraz uznawaniu jednakowych norm postępowania .
Często jednak bywa , iż ludzie składają deklaracje , że uznają określone
wartości oraz normy postępowania jako obowiązujące , czy też domagają się ich
uznania , a w rzeczywistości wcale się nimi nie kierują .

Człowiek
często dokonuje oceny stanów rzeczy ( zdarzeń , czynów ludzkich itp. ) , które
stwierdza lub które sobie wyobraża ; aprobując je lub dezaprobując .

Ten
sam stan rzecz może być oceniany z różnych punktów widzenia , np. aprobowany ,
bo powoduje przyjemność , a jednocześnie dezaprobowany , ponieważ jest
niebezpieczny dla zdrowia . Jeżeli oceniamy jakiś stan rzeczy z jednego tylko
punktu widzenia , to mówi się wówczas o ocenie jednoaspektowej . Gdy oceniamy
jakiś stan rzeczy z uwzględnieniem różnych
punktów widzenia , to mamy doczynienia z tzw. oceną globalną .

Ocena
preferencyjna , to taka , w której wyraźnie określamy co cenimy bardziej , a co
mniej .

Trzeba
niewątpliwie podkreślić , że zauważamy , iż ludzie żyjący w podobnych warunkach
społecznych skłonni są na ogół oceniać w podobny sposób jakiś stan rzeczy.

Dla
zagwarantowania wspomnianego już wcześniej ładu społecznego , niezbędne jest
sprawowanie władzy , która kieruje życiem społecznym . Stosunek władzy polega n
tym , iż pewne podmioty (poszczególni ludzie , organy państwa ) uzyskują
faktyczną możliwość skutecznego kierowania innymi , czy to dlatego , że
uzyskały do tego odpowiednie upoważnienia , czy też dlatego , że inni są od
nich z jakichś względów faktycznie uzależnieni tzn. znajdują się w ich mocy .

Człowiekowi przysługują jednak określone prawa
, z których każdy sprawujący władzę musi zdawać sobie sprawę i wiedzieć , że
nie wolno ich naruszyć .

Na
zakończenie pragnę podkreślić , iż ludzie żyjący w jakimś społeczeństwie mają
zwykle w ramach tego społeczeństwa określoną pozycję , to znaczy , że ludzie z
ich otoczenia odnoszą się do nich w określony sposób . Zarazem jednak oczekują
od nich określonych zachowań zgodnych z omawianymi już rolami społecznymi .

Widzimy
, że społeczeństwo i tworzące go jednostki są w bardzo ścisły sposób od siebie
uzależnione . To społeczeństwo przecież wyznacza jednostce role , wywiera na
nią pewną presję , ale z drugiej strony nie mogłoby bez owych jednostek
istnieć...