„AIDS – NOWA CHOROBA NASZYCH CZASÓW”

Na
początku lat 80-tych pojawiła się nowa choroba o złożonym obrazie chorobowym
obejmującym wiele często współistniejących, dotychczas rzadkich infekcji i
schorzeń nowotworowych. Schorzenia te nasiliły się na skutek ciężkiego
uszkodzenia systemu odpornościowego (immunologicznego) – nazwano ją nabytym
zespołem upośledzenia odporności (Acquired Immune Deficiency Syndrome) w
skrócie AIDS.
Pierwsze zachorowania stwierdzono niemal
równocześnie w Stanach Zjednoczonych, na Haiti oraz w wielu krajach Afryki
równikowej, głównie w Zairze. W rok później pojedyncze przypadki AIDS
stwierdzono u mieszkańców niemal wszystkich krajów Europy Zachodniej. W 1988
roku oficjalnie zgłoszono do Światowej Organizacji Zdrowia 81433 przypadki zachorowań na AIDS. Przyjmuje
się, że dane te nie były w pełni wiarygodne a liczba ta wynosiła rzeczywiście
100 – 150 tysięcy. Szacuje się, że od 1981 roku do chwili obecnej na AIDS
zachorowało 50 milionów ludzi, 16 milionów zmarło. W Polsce chorobę stwierdzono
u 12 tysięcy osób. Epidemia AIDS zaskoczyła świat, stała się symbolem bezradności medycznej u schyłku XX
wieku. Do niedawna wydawało się, że zarazy dziesiątkujące ludzkość w dawnych
wiekach w związku z rozwojem higieny, zabezpieczeń i zastosowania antybiotyków
należą do przeszłości. W czasie epidemii ospy, tyfusu, kiły w Średniowiecznej
Europie umierało 10 – 25% chorych u
pozostałych układ odpornościowy przezwyciężał zakażenie. W przypadku AIDS nie
można liczyć na udział organizmu w przezwyciężeniu choroby, ponieważ układ
odpornościowy jest zdegerowany i nie stwierdza się samoistnej odbudowy tego
układu nawet w okresach ustąpienia objawów.
Przez pierwsze trzy lata trwania
epidemii AIDS nie znano czynnika etiologicznego (wywołującego chorobę). W tym czasie AIDS rozpoznawano
opierając się na objawach klinicznych i immunologicznych. Ponieważ wystąpienie
pełnych objawów AIDS poprzedzone było wielomiesięcznym, stopniowo pogłębiającym
się ilościowym i czynnościowym defektem limfocytów T-pomocnych uznano, że
komórki te stanowią populację docelową dla czynnika infekcyjnego
odpowiedzialnego za rozwój AIDS.
W 1982 roku wysunięto hipotezę, że
czynnikiem wywołującym AIDS mógłby być tzw. retrowirus z grupy niedawno
poznanych ludzkich wirusów.
Czynnik epidemiologiczny – retrowirus
wywołujący AIDS został wykryty niemal równocześnie we Francji przez badaczy
Instytutu Pasteura pod kierunkiem dr L.
Montagniera i nazwany LAV (Lympademopathy Associated Virus) oraz w USA przez
zespół Roberta Gallo w Bethesda w National Cancer Institute pod Waszyngtonem
nazwano go HTLV-III /LAV dla podkreślenia zasług obu grup badaczy w jego
odkryciu.
W 1986 roku zgodnie z zaleceniem
Międzynarodowego Komitetu Taksonomicznego przyjęto nową nazwę HIV oznaczającą
ludzkiego wirusa niedoboru immunologicznego (Human Immunadeficiency Virus).
Odkryciu wirusa HIV przyczyniło się do ogromnego postępu w diagnostyce AIDS,
opracowanie metody wykrywania we krwi
przeciwciał pozwala potwierdzić
rozpoznanie w przypadku podejrzenia choroby oraz wykrywać zakażenia
przebiegające bezobjawowo. Wykrycie przeciwciał anty-HIV nie jest równoznaczne
z rozpoznaniem AIDS a świadczy jedynie o tym, że dana osoba jest zakażona
wirusem HIV.
Po zakażeniu wirusem HIV istnieje kilka
możliwości – pierwszą najkorzystniejszą dla zakażonego jest pozostanie wirusów
po ich wniknięciu do komórek w stanie utajenia. Odpowiedzią na zakażenie jest
wytworzenie przeciwciał anty HIV. U ponad 90% osób seropozytywnych udaje się
wyhodować z limfocytów, u pozostałych nie wyklucza się jego obecności.
Prawdopodobnie taka sytuacja jest najczęściej spowodowana przyczynami
technicznymi. Opisano również kilka przypadków zdrowych ludzi z grupy wysokiego
ryzyka u których stwierdzono obecność wirusa HIV przy braku przeciwciał
anty-HIV we krwi, gdyż okres od zakażenia wirusem do wytworzenia przeciwciał
może być różnej długości tj. od kilku tygodni do wielu miesięcy . Opisany
rodzaj zakażenia określa się jako zakażenie bezobjawowe, a ludzie nim dotknięci
stają się nosicielami wirusa. Najnowsze dane wskazują, że na jednego chorego z
AIDS przypada około 100 osób zainfekowanych nie wykazujących klinicznych cech
zespołu. Może się zdarzyć, że w warunkach sprzyjających wirusowi bezobjawowy
nosiciel zaczyna chorować. Drugim typem reakcji na zakażenie jest rozwój
choroby o niewielkim nasileniu, czyli zespołu pre-AIDS. Zespół pre-AIDS o
różnym stopniu nasilenia występuje znacznie częściej niż pełno objawowy AIDS.
Trzecim rodzajem odpowiedzi na zakażenie jest typowy przewlekły AIDS. Czwartą
szczególną postacią zakażenia HIV jest ostry AIDS. Jest to najlżejsza i
najlepiej rokująca postać choroby. Objawy choroby następują w krótkim czasie od
zakażenia (ok. 6 – 14 dni) przeciwciała anty-HIV pojawiają się dopiero po 19 –
56 dniach od zakażenia, często już po
ustąpieniu objawów klinicznych. Objawy trwają od kilkunastu dni do kilku
miesięcy, po czym ustępują całkowicie. Pozostaje u zakażonego nosicielstwo.
Jest to poważny problem, gdyż ostrego
AIDS można nie rozpoznać ze względu na podobieństwo tej postaci do mononukleozy
i innych ostrych zakażeń wirusowych. Być może, że po przyjściu tej postaci AIDS
nie choruje się już na właściwy AIDS.
Jak w każdej chorobie, również w AIDS
obserwuje się określoną dynamikę rozwoju schorzenia i obejmuje ona następujące
etapy:
I. Przedostanie się wirusa do krwioobiegu,
II. Okres inkubacji (4 – 6 tygodni)
III. Ostra infekcja retrowirusa, tzw. Zespół
mononukleozopodobny, samoistnie następujący po 2 – 3 tygodniach,
IV. Okres utajenia trwający 1 – 5 lat,
V. Przewlekłe, uogólnione powiększenie węzłów chłonnych,
VI. Zespół związany z AIDS (ARC-AIDS) – pre AIDS,
VII. Pełno objawowy AIDS (oportunistyczne infekcje, mięsak
Kaposiego, chłoniaki mózgu.
Oportunistyczne
infekcje różnią się tym od innych, że dają objawy kliniczne tylko u osobników z
wrodzonymi lub nabytymi ciężkimi defektami układu immunologicznego.
Drobnoustroje wywołujące oportunistyczne infekcje pozostają najczęściej do
wielu lat utajone w organizmie i zachowują się obojętnie w stosunku do zdrowego
makroorganizmu.
Oportunistyczne infekcje rozwijają się u
prawie wszystkich chorych z AIDS. U większości z nich dochodzi do rozwoju
licznych procesów infekcyjnych, które doprowadzają do śmierci.