EMOCJA – (poruszenie, wzruszenie)
osobnik zostaje czymś poruszony. Poruszenie to może przyjść od zewnątrz lub od
wewnątrz. Zawsze jednak powstaje z odzwierciedlenia jakiś przedmiotów lub
zjawisk wewnętrznych lub zewnętrznych. N.K. Bykow określa emocje jako
skomplikowane reakcje organizmu, u podstaw, których leżą złożone bezwarunkowe
lub warunkowe związki pochodzenia intro- i eksteroceptywnego.

Emocja powstaje w wyniku zaburzenie
równowagi organizmu i jest odzwierciedleniem stosunku osobnika do
aktywizujących jego potrzeby przedmiotów i zjawisk świata otaczającego oraz
zjawisk zachodzących w nim samym. Emocje mają charakter subiektywny, ale są i
obiektywne. Ich obiektywność polega na:

Ø zawsze wywołuje
je jakaś obiektywna przyczyna

Ø zawsze treściowo
zdeterminowane są przez tę przyczynę

Ø w pewnych
warunkach treściowo zgadzają się z tą przyczyną

Źródłem emocji jest obiektywna
rzeczywistość, o której człowiek musi się wciąż ustosunkowywać. Elementami tego
ustosunkowania są zarówno treści poznawcze, jak i emocje oraz czynności
ruchowe.

Emocja będąca odzwierciedleniem stosunku
osobnika do rzeczywistości i do siebie samego jako cząstki tej rzeczywistości,
powstaje w wyniku zaburzenia równowagi tego stosunku. Jeśli osobnika nic nie
porusza ani z zewnątrz ani z wewnątrz, znajduje się on w stanie względnego
spokoju, emocje nie występują.

Równowaga miedzy osobnikiem a otoczeniem
zostaje zaburzona jeśli w otoczeniu lub w nim samym wystąpi zmiana. Może mieć
ona charakter zjawiskowy lub przedmiotowy. Zmiany zjawiskowe – np. zerwał się
silny wiatr, nagle rozległ się głos; zmiany przedmiotowe – w polu
spostrzeżeniowym pojawia się przedmiot.

Zmiany wtedy wywołują emocje gdy są
nagłe, albo zagrażają osobnikowi lub aktywizują jakąś jego potrzebę, czyli gdy
nie są dla danej osoby obojętne.

Emocje powstają w osobniku gdy:

Ø w środowisku
zewnętrznym lub wewnętrzny zachodzą
zmiany nagłe odzwierciedlane przez niego

Ø w świecie
otaczającym lub jego środowisku wewnętrzny występują zmiany, pojawiają się
przedmioty, zjawiska, które zagrażają życiu, albo mają dla niego wartość
dodatnią

Ø w jego działaniu
wywołanym tymi czynnikami a zmierzającym do przywrócenia równowagi występują bądź ułatwienia, bądź
utrudnienia w stosunku do początkowej fazy działania

Ø jego działanie równoważące
zostanie zakończone

Ø jego działanie
przystosowawcze musi ulec przebudowie na skutek zmiany warunków zewnętrznych
lub wewnętrznych

Klasyfikacja emocji wg W. Witwickiego

Ø autopatyczne – czyli takie, które można przeżywać
bez względu na myśli o stosunku walki lub współdziałaniu z innymi żywymi
istotami. Zaliczamy do nich:

§ z przedmiotami
przedstawień wzrokowych, słuchowych, węchowych, ustrojowych itp. (głód,
duszność)

§ z aktami
przedstawień (przyjemność chodzenia, kładzenia się spać)

§ z treścią
przedstawień (doznania estetyczne)

§ emocje
intelektualne związane z czynnością poznawczą (ciekawość, zwątpienie)

§ emocje wartości
(radość, smutek, gniew, strach)

Ø heteropatyczne – w których osobnik legnie do innych
osób albo się od nich odwraca. Zaliczmy do nich wszelkie emocje wynikające z
wzajemnego stosunku m. mocy osobników (słabszy, równy, silniejszy, życzliwych,
litość, przyjaźń lub wrogich sobie triumf)

Obiektywne
cechy emocji

§ wartości –
zależy od znaczeni przedmiotu dla osobnika dodatnie lub ujemne

§ kierunkowość –
dwie wartości biegunowe – ku przedmiotowi (jeśli przedmiot ma wartość dodatnią)
– od przedmiotu (jeśli ma wartość ujemną)

§ ruchliwość –
właściwość polegająca na mobilizowaniu osobnika, na zwiększaniu jego gotowości
do działania i aktywności.

{Charakter biegunowy
- emocje aktywizujące (radość, gniew, miłość; - emocje deaktywizujące (lęk,
strach)}

§ intensywność –
związana jest z wartością przedmiotu dla osobnika i wyraża się w zakresie
zaangażowania osobnika w działanie, którego komponent ona stanowi w stopniu odporności
na czynniki hamujące, w charakterze zmian wewnątrzorganicznych no i w nasileni
doznania.

Wyróżniamy:

Emocje proste

× bezwarunkowe lub
podkorowe

× nie wymagają
uczenia się

× proste reakcje
organizmu na określone bodźce zewnętrzne

× selekcjonują to
co szkodliwe od tego co korzystne w otoczeniu

× umożliwiają
szybką orientacje w świecie zewnętrzny

× dzięki nim
człowiek może dzielić wszystko co się wokół niego dzieje w sposób dychotomiczny

× eliminują z
naszego otoczenia to co jest neutralne, nie istotne

Emocje złożone

× korowe, źródłem
ich jest kora mózgowa

× powstają w
wyniku przetwarzania inf. które posiada człowiek i które do niego docierają

Na emocje łożone składają się dwa
aspekty:

- pobudzenie emocjonalne-prowadzi do aktywacji naszego
organizmu

- określenie treści emocji-treści przesądzają o tym, czy
posiadamy emocje pozytywne czy negatywne

Jedne i drugie mają charakter sytuacyjny, są to procesy na ogół
krótkotrwałe, mają dość jednorodny charakter (na ogół występuje jeden rodzaj
emocji), mają charakter impulsywny, dominują nad reakcją.

Człowiek przeżywa setki emocji,
które różnią się treści i barwą. Wyróżniamy osiem rodzin emocji:

Ø złość – wściekłość,
furia, gniew, uraza, irytacja, oburzenie, animozja, niechęć, obraźliwość,
nienawiść, szał

Ø smutek – żal, przykrość,
boleść, melancholia, użalanie się, zniechęcenie, przygnębienie, depresja

Ø strach – niepokój,
obawa, nerwowość, zatroskanie, konsternacja, zaniepokojenie, bojaźń, popłoch,
przerażenie lęk, różne fobie

Ø zadowolenie – szczęście,
przyjemność, ulga, błogość, radość, uciecha, rozrywka, euforia, ekstaza,
zaspokojenie

Ø miłość – akceptacja,
życzliwość, ufność, poczucie bliskości, oddanie, uwielbienie, zaślepienie,
„agape” – miłość niebiańska

Ø zdziwienie – wstrząs,
zaskoczenie, oszołomienie, osłupienie, zdumienie

Ø wstręt – pogarda,
lekceważenie, obrzydzenie, nie przychylność, odraza, niesmak, awersja

Ø wstyd – poczucie winy,
zażenowanie, zakłopotanie, wyrzuty sumienia, żal, skrucha, hańba, upokorzenie

Każda emocja
posiada jądro emocjonalne do którego
dochodzą spokrewnione inne emocje rodzinne. Na zewnątrz jądra znajdują się nastroje emocjonalne, które utrzymują
się dłużej niż samo jądro (złość trwa dość krótko a nastrój intrygi może trwać
nawet cały dzień)

Afekty – najsilniejsze, najintensywniejsze stany emocjonalne,
które charakteryzują się:

Ø nagłością

Ø krótkotrwałość
reakcji

Ø siła i
gwałtowność reakcji (niemożność powstrzymania się od reakcji)

Afekty o treści
przykrej – silne wzburzenie czy wzruszenie emocjonalne, które jest traktowane z
wyrozumiałością

Wyróżnia
się afekty

Ø steiczne –
mobilizują do działania

Ø asteiczne –
uniemożliwiają podjęcie działania, człowiek nie jest zdolny do obrony, ucieczki

Każde emocje nie
zależnie od źródła, treści można charakteryzować za pomocą 3 parametrów:

1. pobudzenie
emocjonalne związane z aktywizacją OUN i AUN sprawia że występują zmiany
fizjologiczne

2. ekspresja
emocjonalne ma charakter pośredni lub bezpośredni, bezpośredni to zmiany
mimiczne twarzy, reakcje behawioralne (płacz), pośredni – ma charakter kontrolowany, świadomy, wysublimowany
(pisze, czyta listy) Źródłem ekspresji emocjonalnej są różnego rodzaju
konwencje kulturowe

3. doświadczenia
emocjonalne – nasze jednostkowe subiektywne wydarzenia (każdy z nas przezywa
miłość ale na inny sposób)

Zmiany
fizjologiczne towarzyszące emocją

1. reakcja skórno
garbaniczna – oznacza zmianę w przewodzeniu elektrycznym naszej skóry

2. zmiany w
krążeniu krwi – rumieńce na twarzy

3. zmiany rytmu
pracy serca

4. zmiana oddechu

5. odruch źrenicowy
– intensywność i jakość emocji przeżywanych wpływa na wielkość źrenicy – radość
źrenice szerokie, smutek – źrenice się kurczą

6. wydzielanie
śliny, zmiany w składzie chemicznym, ilości (podniecenie emocjonalne wywołuje
suchość w jamie ustanej

7. reakcja
pilomotoryczna – gęsia skórka

8. zmiana
zachowania naszych organów wew. żołądek, jelita, cały układ trawienny, czasem
prowadzi do chorób somatycznych

9. zmienia się
napięcie mięśniowe i występuje zjawisko tremonu – drżenie rąk

Emocja
składa się

1. pobudzenia
fizjologicznego – siła jego nadaje określoną siłę pobudzenia emocjonalnego

2. w emocji
występuje interpretacja fizjologicznego pobudzenia

Prawa emocji:

1. prawo znaczenia
sytuacyjnego – emocje powstają kiedy sytuacja ma dla nas jakieś znaczenie

2. prawo
zaangażowania – emocje powstają na takie znaczenie które jest dal nas
ważne, które wywołuje u nas określone zaangażowanie. Emocja jest wyrazem
określonego zaangażowania

3. prawo
bezpośrednio spostrzeganej rzeczywistości – emocje
wywołane są przez zdarzenia, które człowiek uważa za realne. Im bardziej
człowiek uważa sytuacje za realną tym silniej przeżywa emocje. A więc rzeczy
nierealne nie wywołują emocji

4. prawo zmiany
przyzwyczajenia i odczuwania porównawczego – emocje powstają
nie tylko na skutek korzystnych lub niekorzystnych zdarzeń ale i zmian. Im
większa zmiana tym silniejsza jest emocja

5. prawo zachowania
emocjonalnego momentu – emocje zmieniają się z upływem czasu, ale najważniejszym
czynnikiem jest nie tyle sam upływ czasu, ale nowe zdarzenie emocjonalne
konkurencyjne do zdarzenia wcześniejszego

6. prawo zamknięcia
się w sobie emocji – emocje wykazują tendencję do zamykania się w sobie przed
sądami opiniami. Jeżeli przeżywamy uczucie czy emocje o charakterze dla nas
absolutnym, lub powodującym w nas gotowość do działania to opinie sprzeczne z
naszymi emocjami są poza kręgiem naszej świadomości

7. prawo zważania
na konsekwencje – każdy impuls emocjonalny powoduje impuls wtórny który
zmierza do zmodyfikowania impulsu pierwotnego zgodnie z przewidywanymi konsekwencjami.
Rezultatem tego jest wyważenie reakcji emocjonalnej, powściągliwość emocjonalna,
samokontrola

8. prawo minimalnego
obciążenia i max zysku – jeśli pojawia się możliwość oceny
sytuacji na więcej niż jeden sposób to pojawia się skłonność do minimalizacji
negatywnych obciążeń emocjonalnych i maksymalizacji przeżyć przyjemne stany
emocjonalne

EMPATIA wrażliwość człowieka
na obecność innych ludzi

Empatia poznawcza – zdolność do rozumienia sytuacji
(emocjonalnej) drugiej osoby

Empatia emocjonalna – zdolność do współbrzmienia
emocjonalnego z drugim człowiekiem